پرسش
كهنورد خستهء خيزاب كوهستان سرخم سالها
پس كجا ,كي
كوه پايان گيرد و
دشت آغاز شود.
اهر
شکرانه
هر شامگاه
پیا لهء پر از اندوه را
سر می کشد تا ته
ومن هر بامداد
سیزده سار را
به یاد تو از قفس می کنم آزاد.
اهر-8/11/82
کهکشان
اندیشناک
من به راه خویش...!
نیم شب
راه کهکشان گم.
آرزو دارم ببینم باز
اختران خامش رویایی ام را.
زیر نوریک چراغ
زیر باران خزان
در درنگی دیرپا
چشم می دوزم :
روبرویم یک درخت کاج
هم قدّ خودم
سبز سبز
قطره ها پرنور
[می درخشد جای جای کاج]
دور یا نزدیک
هر یک
اختری را ماند رخشنده!
گویی این درخت کاج
امشب کهکشانی است و من
یکه و تنها
در فضا شاهدی را مانم
مسحور و حیرتناک
وه چه زیباست!
می برد آنسوتر از رویا مرا
چون خیال روزهای روشن و پاکم
فارغ از بیم و امید تنگنای زندگانی.
***
امروز
آسمان صاف آبی
روبرویم تک درخت کاج
سبز و پاک
بر فراز ما
تنها
اختر سوزان خورشید است و
راه کهکشانی گم ...!
اهر-14/8/79
رانده شده
ديروز بعد از ظهر از پل كيچيك چاي عبور كردم و خيابان سربالايي را پيش گرفتم . متوجّه مشهدي علي اكبر شدم.باز هم طبق معمول دستهايش را پشتش قلّاب كرده بود، سرش را پايين انداخته بود ، پارچهء روسري مانندي به سرش بسته بود تا ورم بزرگي كه از چندين سال پيش كنار پيشاني اش هي بزرگ و بزرگتر مي شد ديده نشود.كت مندرسي پوشيده بود.
يك روز گرم تابستاني بود.نزديكش كه رسيدم حالش را پرسيدم .جرأت نكردم به صورتش نگاه كنم.مثل گذشته گفت كه به هر دري زده ، قابل علاج و درمان نيست.به سختي صحبت مي كرد.هميشه از آب دهانش كه به هنگام صحبت كردن به صورتم شتك مي زد ناراحت بودم .به اين علت فاصله را رعايت مي كردم.
مي گفت مردم از نزديك شدن و صحبت كردن با او دوري مي كنندو مي ترسند مبادا بيماري اش به آنها هم سرايت كند.بازهم دلداريش دادم .چه كاري مي شد كرد؟
او را از زماني كه بچه بودم مي شناختم.حمالي مي كرد و سالها بعد يك گاري دستي تهيه كرده بود و تا اين اواخر بار مردم را حمل مي كرد و پولي به دست مي آورد.حالا ديگر كاري نمي كند ، فقط گاهي در خيابانها ظاهر مي شود و تنها قدم مي زند.
يك روز گفت نمي داند چه گناهي مرتكب شده كه خدا جانش را نمي گيرد كه راحتش كند.
او قبلا مرد فعّال، سرحال و سرزنده اي بود و در راستهء اوچ دوكانلار به مغازهء دوستم كه گاهي سري مي زدم بعضي وقت ها او را آنجا مي ديدم و او از گذشته ها و از خاطراتش صحبت مي كرد.
امروز در خانه حرفم شد.ناراحت بيرون آمدم.هوا خيلي گرم بود.خودم را به پارك رساندم.روي نيمكتي در سايه نشستم.متوجّه مورچه هايي شدم كه روي آسفالت در فعاليّت بودندو تكاپو و تقلّا مي كردند.بعضي ها ماسه هاي ريز و درشتي را از سوراخ لانه بيرون مي آوردند و بعضي ها دانه هايي را داخل لانه مي بردند.فعاليت شان دور لانه متمركز بود.ديدم مورچه هاي قرمز رنگ در اطراف آنهابه سرعت در حال حركتند اما جرأت نمي كنند به لانهء آنها نزديك شوند.يكي از آنها مورچهء كوچكي را گرفته بود.برگي از زمين برداشتم و او را از دست مورچهء قرمز نجات دادم و نزديك لانه گذاشتم.
فعاليّت مورچه ها بدون وقفه ادامه داشت.يك دفعه متوجّه شدم كه مورچهء درازي از لانه بيرون مي آيد.عينكم را به چشمانم زدم تا بهتر ببينم.نه، مورچه اي مورچهء ديگري را با آرواره هاي قوي خود گرفته بود و بيرون مي آورد.مورچه را نزديك لانه رها كردو دوباره به لانه برگشت.ديدم مورچه مي لنگد.به زحمت خودش را دوباره به سوراخ لانه رساند اما باز بيرونش كردند.چندين بار اين كار تكرار شد.بالاخره مورچهء مصدوم خسته شد،اما هنوز جان داشت.دور خود مي چرخيد ولي از برگشتن به لانه نااميد شده بود و در اطراف لانه مي پلكيدو خودش را روي زمين مي كشيد.مورچه هاي ديگر ، كوچك و بزرگ ، بدون توجه و اعتنا به او ، خونسرد در كار و فعاليّت بودند.از بي اعتنايي آنها كفرم درآمد.
مورچه اي كه در گذشته با آنها بود و با آنها مشغول زندگي و فعاليّت بود حالا رانده شده ، تك و تنها و نااميد دور خود مي چرخيد.با عصبانيّت با خود گفتم يك بطري نفت بياورم و بريزم توي لانه و زندگيشان را زير و رو كنم.اما باز فكر كردم و ديدم در زندگي حيوانات ، از روي غريزه ، قوانين ديگري رايج و مرسوم است.آنها را بايد به حال خودشان واگذاشت.زير اين آسفالت گرم چه خبرهايي كه نبود.
از وقت نهار يكي دو ساعت گذشته بود و من در تمامي اين مدّت مشغول تماشاي آن صحنه ها بودم.مورچه هاي قرمز، منتظر شكار ، در اطراف به سرعت در حال گشت زدن بودند.مورچه اي مورچهء ديگري را هم به بيرون منتقل كرد ولي آن مورچه هنوز جان و تواني داشت ، زود دانه اي را برداشته و خوشحال به لانه بازگشت.
***
امشب باز در پارك روي همان نيمكت نشسته ام.در زير نور چراغها مورچه ها در فعاليّتند.بيچاره ها خيال مي كنند روز است.كلاه سرشان رفته است،از خواب و استراحت خبري نيست.
اكثر حيوانات با طلوع آفتاب فعاليّت خود را براي تهيهء دانه و خوراك از سر مي گيرندو با غروب آفتاب به خواب و استراحت مي پردازند.ياد صحنه هاي آن روز افتادم.ماجراي مورچه ها را به يكي از دوستانم تعريف كرده بودم و او گفته بود كه آنها مورچه هاي مرده را در بخش جداگانه اي از لانه شان مي گذارند.
مورچهء مصدوم كارش به كجا كشيده بود؟مورچه اي كه شايد زير پاي من و يا شما بطور اتفاقي مصدوم شده بود.
آه!يادم رفت .مشهدي علي اكبر حالا كجاست و چه حال و روزي دارد؟
داود اهري
اهر- 25/4/81
وجدان
شايد بتوان گفت انسان موجودي اجتماعي، محصول خانواده، مدرسه، محيط،اجتماع و داراي تجربيّات گوناگون و عوامل ارثي و ژنتيكي است.
بر اثر فرآيند رشد و تأثير تربيت خانواده ، مدرسه، مذهب، فرهنگ و تجربيّات گوناگون رفته رفته وجدان انساني شكل مي گيردو اين انسان در روشنائي وجدان ، در زندگي روزمرّه مسائلي را كه با آنها درگير است ، مي سنجد، عكس العمل نشان داده رفتار مي كندو به قضاوت مي نشيند.انسان گاهي دچار اشتباهات و خطاهايي مي گردد و بر اثر قضاوت وجدان ، احساس ناراحتي و پشيماني مي كند.
وجدان انسان حاصل قرن ها تجربهء تاريخي و اجتماعي فرهنگ و تمدّن بشري است و بر اساس آن انسان از كارهاي زشت و ناپسنديده دوري جسته و به اعمال نيك كه باعث خرسندي و شادي است روي مي آورد.
گاهي اشتباهات كوچك و بزرگ يك فرد از ديد ديگران پنهان مانده ، اما او بالاخره در همان حال يا در مقطعي از زمان، در آينده به داوري عملكرد خود مي نشيند و به اصطلاح كلاه خود را قاضي مي كند.
اينجاست كه وجدان خفتهء فرد بيدار مي گردد، وجداني كه نيازي به قاضي نداردو فرد در درون خويش دچار كشمكش هاي روحي- رواني مي گردد.وجدان فرد محكمه اي مي شود كه با يادآوري كارها و اشتباهات گذشته او را دچار عذاب و ناراحتي نموده و همهء اعمال و كردار و رفتار گذشتهء فرد زير ميكروسكوپ قرار گرفته و به شدّت بزرگنمايي مي شود و عدم تحمّل و سنگيني خرد كنندهء چنين ناراحتي هايي حتي شايد او را به سرانجامي ناخوشايند رهنمون مي سازد.
از قديم گفته اند آن را كه حساب پاك است از محاسبه چه باك است.پس با كنترل اعمال و رفتار روزانهء خود و محبّت و دوستي و صداقت و صميميت و نوعدوستي و نيكي در حقّ ديگران مي توان با وجداني آسوده زندگي كرد.اين خوبي ها ، نيكي ها و اظهار محبّت ها همان چيزهائيست كه كليّهء مذاهب و آئين ها ، انسانها را به آنها راهنمايي و تشويق نموده اند و چنانكه در اجتماعي ، انسانها وجداني آسوده خاطر داشته باشند آن جامعه از سلامت رواني برخوردار است و شكوفائي و بالندگي فرهنگ و تمدّن آن جامعه تضمين شده است و گر نه با جامعه اي بيمار و با فرهنگ و تمدّني كه رو به انحطاط و زوال گذاشته سر و كار خواهيم داشت.
وجدان خواه ناخواه در همهء انسانها وجود دارد ، چه آن را باور داشته باشند و چه اعتنايي بدان نكنند.هرگز هدف هر نوع وسيله اي را توجيه نمي كندو تنها با افكار و وسايل انساني مي توان به هدف هاي عالي انساني دست يافت.حتي مسئلهء اخلاق اجتماعي از سوي دگرانديشان هم نفي و انكار نمي شود، چرا كه آن قاضي و حاكمي كه مي گويند در همه جا هست در حقيقت وجدان هاي خفته يا بيدار ماست و خواه ناخواه بايد همواره جوابگوي اعمال و كردار خود باشيم.
وجدان هم در خودآگاه و هم در ناخودآگاه فرد هست و روزي كه وجدان خفته اي بيدار گردد ، انسان به نوعي بطور نسبي ارتباطش با محيط قطع شده و با وجدان خود داوري اعمال گذشتهء خود را خود به عهده مي گيرد .آن روز هر نامي و هر شيئي براي فرد تداعي بخش خاطرات تلخ و شيرين گذشتهء اوست و خوشا به حال آنهائي كه در گذشته با اعمال نيك و پسنديدهء خود سر بلند و سرافراز از داوري دروني خود بيرون مي آيند و با دلي اميدوار و شوقي صد چندان دگرباره زندگي ، فعاليّت و روابط انساني خود را از سر مي گيرند.
البته ارزشهايي هستند كه شايد بعد از گذشت و مرور زمان ، ارزش خود را از دست مي دهند ، ولي آنهايي كه بطور ابدي و جاودانه در دل انسانها هميشه خواهد زيست ، نازدودني و از بين نرفتني است .آنچه را كه در زمين هست به آسمان نسبت ندهيم ، خودمان هستيم و وجدانمان و اگر روزي آئينه اي ما را همانطور كه هستيم نشان داد ، آئينه شكستن خطاست .
صد البتّه گذشت و جوانمردي در قبال خطاهاي ديگران ، ارزش بخصوصي دارد و بايد انسان دلش مثل دريا باشد.
مي توان زندگي را در زمين به بهشتي مبدّل ساخت و يا آن را دوزخي سوزان براي خود و ديگران درست كرد.
و بايد كه محيط ، جامعه و روابط آن را انساني ساخت كه در شوره زار جز خس نرويد و تك نيلوفرهاي روييده در مرداب هاي گنديده استثناست و قانوني كلّي و عمومي براي همه نمي تواند باشد.
ارزش هاي مشترك و متعالي تمامي فرهنگ بشري را بايد پاس داشت و به اين امر بايد باور داشت كه انساني كه حق حيات انسان ديگري را سلب مي كند در حقيقت به دست خود ، انسانيّت را در خود از بين برده و ديگر حيواني درنده بيش نيست و از جامعهء انساني طرد و رانده شده و جايگاهي بين آنها ندارد.
هميشه شب ها به اين فكر كنيم كه روزانه چه كارهاي زشت يا نيك از ما سر مي زند وما به آنها اعتنايي نمي كنيم .چقدر دروغ، چاپلوسي، دزدي ، ناسزاگوئي ، تحقير و آزار ديگران ، ضايع كردن حقوق ديگران ، رشوه گيري و ...و چقدر كارهاي نيك: محبّت، دوستي، امانتداري، راستگوئي، درستي، جوانمردي، گذشت، خيرخواهي، نوعدوستي و ... از جانب ما نسبت به ديگران از ما سر مي زند.
و فراموش نبايد كرد كه خوشبختي و سعادت فرد در گرو خوشبختي و سعادت جامعه است و بالعكس. به اميد روزي كه نوعدوستي، صلح، محبّت، زيبائي، عدالت،آزادي، آزادگي و جوانمردي شعار و عمل هر انساني بر روي كرهء خاكي باشد.
داود اهري
اهر -3/12/77
در این وبلاگ شما شعرها مقالات و داستانهای کوتاه از داود اهری را می خوانید.نقل مطالب با ذکر منبع و نام نویسنده آزاد می باشد.